Marmara Üniversitesi Öğretim Görevlisi Dr. Solmaz Selçuk, “Kaybettiğimiz Kültür Varlıkları” turnalar hakkında İl Kültür ve Turizm Müdürü Hayrettin Çetin’e mektup yolladı. İl Kültür ve Turizm Müdürü Çetin’e gönderilen mektupta “Turna; Türklerin tarih boyunca en çok benimsediği, sevdiği, kutsal bildiği bir kuştur. Anadolu kültüründe en çok kullanılan semboller arasında yer alır. Uzun ömür, mutluluk güzellik, şans ve bereketin simgesidir. Halk kültüründe sevgiliye selam götüren bir dosttur. Genç kızların güzelliklerini anlatmak için kullanılan bir motiftir. Geçmişte uğur getirmesi için gelinlerin başına Turna teli (tüyü) takılırmış. Zeybek oyunlarının, Erzurum Turna barının esin kaynağıdır. Turnalar, yeryüzünün çok geniş bir coğrafyasında yaşarlar. Aslında bir kuzey kuşudur. Norveç’ten Sibirya’nın doğusuna kadar uzanan geniş bir kuşakta ürer. Türkiye, turnaların üreme alanları dağılımında güneyde, ana bölgeden kopuk bir alanda kalır. Allı Turnalar (Grus, grus) yerli kuşlardır. Göç etmezler. Türkiye sınırlarında daha geniş bir dağılım gösterirler. Sayıları daha fazladır. Başının tepesinde parlak kırmızı renkli tüyler bulunur. Allı turna denmesinin sebebi bu kırmızı renkli tüyleridir. Telli turnalar (Anthropoides virgo) allı turnalardan biraz daha küçük bir kuştur.
Vücudunun üst kısımları açık gri, başı, boynunun önü ve göğsü siyah renktedir. Başının iki tarafında, kırmızı gözlerinin hemen ardından çıkan bir demet uzun, beyaz tel (tüy) bulunur. Telli Turnanın Türkiye’de de bilinen tek yumurtlama alanı Muş’un Bulanık Ovasıdır. Burada murat Nehri çevresindeki bataklık ve çayırlık alanlarda yuva yapar kış mevsimini ise dünyanın en yüksek dağ tepeleri olan Himaloya’ları (8,800m.) aşarak Hindistan’da geçirir. Bu kadar yükseklerden uçabilen kuş olması vasfı turna kuşlarına bir hayranlık sebebidir. Turnalar sulak alanların kuşudur. Geniş bataklıklarda, su basar çayırlarda yaşar. Bir yörede barınması için orada yuva yapmasına uygun güvenli yerler bulunmalıdır. Çünkü turna yuvasını yere yapar. Yuvalar, genellikle bataklıkla çevrili küçük adalar, kamış adalar, sazların derinlikleri gibi insanın veya yırtıcı hayvanların kolay ulaşamayacağı yerlerdir. Çapı 1 metreyi bulan yuvayı dişi ve erkek Turna beraberce yaparlar. Dişi 2 yumurta yumurtlar. Yumurtaların ağırlığı 200g. a yakındır. Yavrular yumurtadan hav tüyleri ile çıkar ve 24 saat sonra yürüyebilecek hale gelirler. 9-10 hafta sonrada uçabilecek hale gelirler, fakat bir sonraki bahara kadar ana babalarından ayrılmazlar.
Turna, bitkisel gıdalarla ve küçük hayvanlarla beslenir. Bitki köklerini, genç sürgüleri, taze otları, böcek, salyangoz, solucan, kurbağa, vb. yer. Turnaların en önemli özelliklerinden birisi üreme mevsiminde yaptıkları danslarıdır. Dans eden turna önce boynunu yukarı uzatıp, geniş adımlarla geçit törenindeki askerler gibi dik dik yürür. Daha sonra daire veya zikzak çizecek şekilde koşar. Sonra aniden durarak selam verir gibi başını aşağı yukarı sallar. Ardından kanatlarını çırparak havaya sıçrar, en sonunda da bir an için donakalır, ardından silkinerek dansı bitirir. Turnaları bizim için önemli kılan bir diğer husus, özellikle Telli turnaların son iki yıldır artık yurdumuzda gözlemlenemiyor olmasıdır. Telli Turnalar en son iki yıl önce sadece 8 adet birey olarak gözlemlenebilmiştir. Çalışmalarımız bu kuşları doğup büyüdükleri topraklarda tekrar aramızda görebilmek amacına yöneliktir. Kaybettiğimiz kültür varlıklarını yeniden kazanabilmektir” dedi.
Günaydın Muş Gazetesi