Muş’un sosyolojik yapısını çıkarmaya çalışan öğrenciler, esnafla görüşüyor.
Muş Alparslan Üniversitesi öğrencilerinden Ceylan Kılıç, Çiğdem Yilter ve Sibel Oğurlu, saha çalışmalarına devam ediyor. Otogar esnafı ile görüşen öğrenciler verdikleri bilgilerde: “Görüşülen Birinci Kişi: Erkek, bekâr, 26 yaşında ve lise mezunudur. Görüşülen İkinci Kişi: Kadın, bekâr, 32 yaşında ve önlisans mezunudur. Neden bu mesleği seçtiniz? Birinci Esnaf: Bu meslek, benim için bir hobidir. Çocukluktan beri bu mesleği severek yapıyorum. İkinci Esnaf: Sözleşmeli öğretmenlik yapıyordum. Bulunduğum okula kadrolu bir öğretmen atanınca işsiz kaldım ve mecburiyetten bu mesleğe başladım. Mesleğim alışkanlık haline gelince işime devam ettim. Muavin ve şoförlerin eğitimli olmasına dikkat ediyor musunuz? Birinci Esnaf: Eğitimli olmalarına şöyle dikkat ediyoruz: Şehirlerarası yolculuklarda şoför olabilmek için Ulaştırma Bakanlığı tarafından psikoteknik derslerini almaları gerekmektedir. Aksi takdirde trafik memurları tarafından alıkonulurlar; ancak lise ya da üniversite mezunu olmak gibi herhangi bir eğitim durumu aranmamaktadır. Muavinlerin kişilere karşı davranışlarında eğitimli olmaları da söz konusu değildir. Doğuda bu fark etmezken batıda eğitimli olmalarına dikkat edilmektedir. İkinci Esnaf: Eğitim şartı aramıyoruz. Muavin ve şoförün işini yapıp yapmadığına ve bunun yanında ahlaklı olmasına dikkat ediyoruz. Bu mesleğin zorlukları nelerdir? Birinci Esnaf: Öncelikli sıkıntılarımız ailelerimizden uzun süre ayrı kalmamızdır. Bunun dışında uykusuzluk, yorgunluk, işlerin yoğun olması ve buna bağlı olarak sorunların çıkması. Bu sorunlar da yolcuların kaldırabileceklerinden fazla yük getirmesidir. Özellikle bir koltuğun yanlışlıkla iki kişiye satılması ya da koltuklara bayan ve erkek yolcuları yan yana oturtmaları gibi sorunlar bulunmaktadır. İkinci Esnaf: Sıkıntılarının birinci esnafla aynı olduğunu bildirdi. Bayan olmamın bir sorun yaşatmadığını aksine tek bayan olduğum için daha çok kıymetli olduğumu belirtmek isterim. Bu da benim kendimi iyi hissetmemi sağladı. Bu meslek dışında bir iş yapsaydınız hangi mesleği yapardınız? Birinci Esnaf: Bu mesleği yapmasaydım okul hayatıma devam ederdim. Bu mesleği abimden örnek alarak başladım ve daha sonra bu mesleği benimsediğim için okulu bıraktım. İkinci Esnaf: Polis olmak istiyordum; çünkü polislere karşı çocukluğumdan beri bir hayranlığım vardı. Bunun yanında insanlar üzerinde hâkimiyet kurmayı da seviyorum. Aldığınız ücret ihtiyaçlarınızı karşılıyor mu? Birinci Esnaf: Bekâr olduğum için aldığım ücret bana yetiyor. Aldığım ücret asgari ücret olduğundan, bunun yanında ekstra gelirlerin de bulunduğunu ve bu aylık gelirlerim 1.500 TL’yi buluyor. Ancak bu gelir evli biri için yeterli değil; çünkü burada yaşam koşulları pahalı. İkinci Esnaf: Mesleğim gereği 900 tl gelirim var. Bekar olduğum için bu gelir ihtiyaçlarımı karşılar ve bu konuda herhangi bir maddi sıkıntı yaşamam. Muş halkının mesleğinize bakış açısı sizce nasıl? Birinci Esnaf: Kimine göre özenti, kimine göre zor, kimine göre ise sıradan bir meslektir. Bazı gençlerin bu mesleği özendiğini ve çalışmak istediklerini öğrendim. İkinci Esnaf: Muş halkının mesleğe bakış açısı iyidir. Ancak otogarda bir bayanın çalışmasını pek hoş karşılamadılar; ama Muş halkından bu konuda herhangi bir tepki de görmedim. Üniversitenin kurulması mesleğinizde nasıl bir etki meydana getirdi? Birinci Esnaf: Üniversitenin kurulması ile bu meslekte değişiklik %30 civarında oldu. Karayolunda tehlikelerin olması nedeniyle otobüs biletlerinin alımında bir azalma oldu ve uçak biletlerinde indirimin olması insanları hava yoluna yönlendirdi. İkinci Esnaf: Öğrencilerin tatil gidiş ve dönüşlerinde bir yoğunluk oluştu ve bu da kazançlara katkı sağladı. Bu durum bizi memnun etti. Üniversite öğrencilerine fiyat konusunda ayrıcalık tanıyor musunuz? Birinci Esnaf: Evet tanıyoruz. Öğrencinin maddi durumuna bakıyoruz ve yeri geldiğinde ücretsiz de gönderiyoruz. İkinci Esnaf: Yoğunluk esnasında herhangi bir ücret ayrıcalığı yapılmıyor; ama otogar sakin ya da yolcu durumu düşük olduğundan indirim söz konusu olur. Ve bazen mağdur olan öğrencilere maddi konuda yardımcı da oluyoruz. Sektörünüzdeki fiyat artışları bilet satışlarındaki talebi ne yönde etkilemektedir? Birinci Esnaf: Fiyat arttığında talep aynı kalıyor. Çünkü insanların seyahat etme zorunluluğu vardır. İkinci Esnaf: Fiyat artışı yoğunluk esnasında meydana geldiği için insanlar mecburiyetten almak zorunda kalıyor. Yani talepte değişme meydana gelmiyor. Bilet fiyatları neden bazen yüksek bazen düşük? Birinci Esnaf: Bayram, yaz tatili gibi günlerde bilete talep arttığından bilet fiyatlarında artış meydana geliyor. Ancak kışın gelmesiyle bilete olan talep azaldığından bilet fiyatlarında düşüş yaşanıyor. İkinci Esnaf: Yolcuların yoğunluğuna bağlıdır. Ancak sabit fiyatlar mevcuttur ama bilete olan talep az olduğundan fiyatlarda indirim söz konusudur. Diğer illere oranla otogarda bayan eleman çalışmaması sizi müşteri açısından etkiliyor mu? Birinci Esnaf: Bizi etkilemiyor çünkü bu yönde bir talep olmadı. İkinci Esnaf: Birkaç bayanın çalışması daha iyi olur. Hem çalışan bayanlar rahat olur, hem de ben rahat olurum. Bunun yanında Muş halkının bakış açsında olumlu bir ilerleme oluşur. Muş halkını ve üniversite öğrencilerini firmanıza çekmek için ne gibi girişimlerde bulunuyorsunuz? Birinci Esnaf: Şu ana kadar herhangi bir girişimde bulunmadık. Firmamızın belirli ve devamlı müşterileri vardır. Bunların bazıları da firma sahibinin tanıdıklarıdır. Ortalama bütün firmaların taban müşterileri de vardır. İkinci Esnaf: Genellikle reklam yapıyoruz; yılbaşında takvim, Ramazanda imsakiye bazen radyodan ilan gibi şeylerle firmamıza müşteri çekme girişiminde bulunuyoruz. Mesleğiniz aile yaşantınızı ve sosyal hayatınızı nasıl etkiliyor? Birinci Esnaf: Kimi zaman iyi kimi zaman kötü etkiliyor. Meslek koşulları nedeniyle zorluklar yaşıyoruz. Yazıhane çalışanlarını pek etkilemese de araç personellerini hem olumlu hem de olumsuz etkiliyor. Şöyle ki olumsuz yanı ailelerinden epey bir zaman uzakta sosyal aktivitelerden mahrum kalıyorlar ama bunun yanında olumlu yanı da yeni yerler ve kültürler görüyorlar. İkinci Esnaf: Aile hayatımızda bir değişiklik söz konusu değil; ancak çalışma saatleri yüzünden sosyal aktivitelerden mahrum kalıyoruz. Diğer firmalar ile ilişkiniz nasıldır? Birinci Esnaf: Uyum içerisindeyiz. Hizmet aşamasında bir rekabet içerisindeyiz. İkinci Esnaf: Bütün firmalarla işbirliği içerisindeyiz. Bazen yolcu isteği üzerine biletin bulunmadığı zaman diğer firmalarla işbirliği yaparız. Rekabet merkez firmalar arasında yaşanmaktadır. Otogar alanının küçük olması ne gibi sıkıntılar doğuruyor? Birinci Esnaf: Öncelikle sıkıntımız otogarın şehir merkezinde olması. Çünkü hiçbir otogar şehir merkezinde olmaz şehrin ya girişinde ya da çıkışında olur. Daha sonra otoparkın olmaması, şehir yönetimi tarafından otogara servisinin olmaması da sıkıntılara neden oluyor. İkinci Esnaf: Birinci esnafla sıkıntıları aynıdır. Yazıhaneler çok bakımsız, iş yoğunluğundan sıyrılmak istediğimiz zaman dinlenebileceğimiz cafeterya gibi bir ortamın olmaması en büyük sıkıntımızdır. Yolcuların şikâyetlerini ne ölçüde dikkate alıyorsunuz? Birinci Esnaf: Her ölçüde dikkate alıyoruz. Bu yolcunun şikâyetine de bağlıdır. Eğer yolcu şikâyetinde haklı ise şikâyet dikkate alınır ve gereken yapılır. Yolcu haksız ise şikâyeti tekrar dikkate alınır. Ancak yolcunun haksızlığıyla beraber çözüm yoluna gidilemiyorsa bilet iptal edilir. İkinci Esnaf: Yolcuların şikâyeti bilindik şeyler ise yani yer sorunu ya da bagaj sorunu olduğunda dikkate alınır ancak yoğunluk esnasında bu durum doğaldır. Eğer şikâyet kaptan ya da muavinden kaynaklanıyorsa yolcuda haklıysa işlerine son verilir. Part time çalışmak isteyenler olursa nasıl karşılarsınız? Birinci Esnaf: Olumlu karşılamıyoruz; çünkü çalışma saatlerimiz uyuşmuyor. İkinci Esnaf: Olumlu karşılıyoruz. Çalışma saatlerini ve fiyatı öğrenciye göre ayarlıyoruz. Otogarda patron yardımcı ilişkisi nasıldır? Birinci Esnaf: Burada patron yardımcı ilişkisi iyidir. Ancak diğer firmalarda patron ile yardımcı arasında bir resmiyet vardır. İkinci Esnaf: İkinci esnaf da birinci esnaf gibi patron yardımcı ilişkisinin iyi olduğunu ancak diğer firmalardan olduğu gibi resmiyet söz konusu olduğunu söyledi. Kimi firmalarda patron yazıhaneye geldiğinde çalışanın içeri girmesi yasaktır. Belediyeden beklentileriniz nelerdir? Birinci Esnaf: Malatya otogarı projesinin aynısının buraya yapılacağı söz konusuydu. Son iki yıldır proje onaylanmasına rağmen inşaat gerçekleşmedi. Beklentim en kısa zamanda otogarımıza kavuşmaktır. İkinci Esnaf: İkinci esnafımızda tıpkı birinci esnaf gibi sıkıntılarının yeni otogara kavuşamamak olduğunu söyledi. Gerek lavabo gerek kafeterya gerekse yazıhaneler konusunda sıkıntı yaşıyoruz ve tek ümidim bir an önce yeni otogarın yapılması. Değerlendirme; Muş otogar esnafı genel olarak mesleklerini severek yapmakta ve iş hayatlarını önemsemektedirler. Aldıkları ücretin genel olarak yeterli olduğunu fakat Muş ilindeki yaşam koşullarının pahalı olmasından dolayı zaman zaman sıkıntı çektiklerini dile getirdiler. Otogar esnafının üniversite öğrencilerine bakış açısı olumlu yönde, üniversite öğrencilerinin Muş’u kalkındıracağına ve geliştireceğine inanmaktadırlar. Öğrencilerin tatil zamanları oluşturdukları yoğunluktan yorucu olmasına rağmen memnuniyet duyduklarını çünkü bu yoğunluğun onlara ekstra kazanç olarak döndüğünü söylediler. Otogar esnafının Muş halkı ve Muş belediyesinden beklentilerinin ise şu yönde olduğunu dile getirdiler: mekân olarak sıkıntı çektiklerini ve bu durumdan müşterilerinde memnun olmadığını söylediler” dediler.
Muş Ovası Gazetesi