Türkülerin en önemli temalarından olan ve bir zamanlar Anadolunun pek çok bölgesinde üreyen telli turnalar, Hazar Denizinden Avrupaya kadar uzanan coğrafyada artık sadece Muşun Bulanık Ovasında ürüyorlar
Ülkemizde sadece Muş’un Bulanık Ovası’nda üreyen, çok az sayıda olan ve kış aylarını Afrikada geçiren telli turnalar Mart ve Nisan aylarında Muşa dönüyorlar. Edinilen bilgilere göre Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA) telli turnaların çoğalarak nesillerinin tükenmemesi için bir dizi çalışma yürütüyor.
Nehir üzerindeki adacıklar ve çevresindeki alanlar telli turnaların üreme ve beslenme alanları olması ve Murat Nehri boyunca uzanan Bulanık Ovasında fazla yerleşim yeri olmaması eşsiz güzellikteki bu kuşların bölgeden çekilmelerine sebep olabilir.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ile birlikte doğasının yaşatılması için Türkiye’nin Doğa Fonunu kuran Doğa Derneği, Sıfır Yok Oluş Kampanyası ile fona özel sektörden destek beklediğini açıklamıştı. Doğa Derneğinin projeye fon bulmak adına yapmış olduğu çağrıya Irmak Okullarından cevap geldi ve Son 11 Telli Turna Projesi 2007-2008 yıllarında hayata geçti.
Söz konusu proje kapsamında şunlar hedeflendi: Kuşların görüntüleri alınacak ve kısa bir tanıtım filmi hazırlanacaktı. Farkındalık oluşturmak adına poster, pano, broşürler hazırlanacaktı. Telli turnaların üreme ve beslenme alanlarının resmi sulak alan sınırları çizilecek ve bu sınırların Ulusal Sulak Alanlar Komitesi tarafından kabul edilmesi için çalışmalar yapılacaktı. Turizm şirketleriyle beraber bu kuşların ziyaretçilere tanıtılması için bir eylem planı hazırlanacak ve turizm faaliyetleriyle bölgeye ekonomik katkı sağlanacaktı. Bölgedeki okullarla ortak etkinlikler yapılacak, yöre halkı bilinçlendirilecekti.
Televizyon programlarına taşınan, yardım kampanyaları başlatılan, hedeflenen faaliyetlerin neredeyse tamamının gerçekleştiği projeye, her ne kadar ülke genelinde ve Muşta beklenen duyarlılık gösterilmese de 2009 yılında tamamlandı.
Dünya Doğayı Koruma Vakfının (WWF) başlattığı, Türkiyenin Canı Hibe Programı kapsamında 2014 yılında destek almaya hak kazanan Muş Kültür Tabiat Varlıklarını Koruma Tarih ve Sanat Derneği (MUŞDER) Muşta Toy ve Telli Turna Koruma Projesini yürüttü. Derneğin sahada yaptığı çalışmalarda 16 birey fotoğraflarla tespit edildi. Sadece 11 telli turna kalmışken bu sayının artmış olduğunu görmek yürütülen çalışmaların yine de olumlu sonuçlar verdiğini göstermektedir. Yapılan çalışmalar umut verici olsa da yapılması gereken daha çok şey olduğu gözlemlendi.
Telli turnaları Muşun markalaşması için ana konsept olarak öneren Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA) Muş Yatırım Destek Ofisi, Telli turna konseptinin seçilmesindeki gerekçelerin detaylarında şu bilgilere yer veriliyor; Bu arada yapılabilecek faaliyetleri kurumsal bir alt yapıya kavuşturmak adına ilimizde olumlu bir gelişme yaşandı. Türkiyede sadece Bulanık Ovasında yaşayan telli turnaların korunması ve çoğalmasına yönelik tedbirler almak, Muş ili ve civarı doğal ve kültürel yapısının korunması ve zenginleştirilmesine yönelik çalışmalar yapmak, doğal ve kültürel değerlerin ekonomiye kazandırılmasını sağlamak, yörenin doğal yapısının ulusal ve uluslararası alanda tanıtımını yapmak, gıda kaynaklı sağlık sorunlarına dikkat çekmek ve burada sayamadığım daha pek çok faaliyeti gerçekleştirebilmek için ilimizdeki çevre gönüllüleri tarafından Telli Turna Doğa Derneği kuruldu.
Hazar Denizinden Avrupaya kadar uzanan coğrafyada telli turnaların sadece Muşta üreme alanı bulması akıllarımıza Neden bu kuşlar artık sadece bölgemizde üreyebilmektedir? sorusunu getirmektedir. Aslında sorunun cevabı son derece basit. Bu kuşlar nispeten insan elinin değmediği, doğal çevrenin tahrip edilmediği, korunmuş bölgeleri tercih etmektedirler. Bu durum bölge halkına değerlendirilmesi gereken fırsatlar sunmakta, bölgemize yöresel bir üstünlük sağlamaktadır. Muşta üretilen et ve süt ürünleri neden özeldir? Bölgede üretilen bal neden kıymetlidir? Yöresel ürünlerimiz neden hak ettiği yere kavuşmalıdır? sorularının cevabı da böylece yanıt bulmaktadır.
Anadolu türkülerinde bolluk ve bereketin simgesi haline gelen telli turnalar umuyoruz ki bölgemize de bolluk ve bereket getirecek, beslendiği topraklara umut olacaktır. Endüstriyel gıda ürünlerinin insan sağlığını tehdit ettiği günümüzde insanlar artık daha sağlıklı ve doğal ürün tüketme çabası içerisine girmişlerdir. Bizde diyoruz ki telli turnaları izleyelim, onların beslendiği topraklardan beslenelim.
Muş Manşet Gazetesi